Merrie niet drachtig krijgen: Oorzaken en oplossingen bij fertiliteitsproblemen

Een merrie die niet drachtig wordt, voelt voor veel fokkers als een persoonlijke teleurstelling. Je hebt je maandenlang ingespannen, de beste dekhengst gekozen en je droom op een veulen uit laten komen. En dan? Niets. Geen dracht, een lege merrie en een hoop vragen.

Dit is niet alleen vervelend voor je planning, het kan ook flink in de papieren lopen.

Maar geen paniek: in de meeste gevallen is er een verklaring én een oplossing.

Wat betekent 'niet drachtig krijgen' eigenlijk?

Laten we helder zijn: we hebben het over een merrie die na meerdere dekkingen (of embryo-transfers) niet zwanger raakt.

Soms is er na één dekking al sprake van een dracht, maar verliest de merrie het embryo vroeg. Dat noemen we een vroege embryonale sterfte. Een merrie die na drie tot vier dekkingen nog steeds niet drachtig is, spreken we van een 'drachtige merrie met vruchtbaarheidsproblemen'.

De impact is groter dan je misschien denkt. Een merrie die niet drachtig raakt, kost je geld.

Denk aan dekkingstarieven (€800 - €1500 voor een embryo-embryotransfer), onnodige dierenartsbezoeken (€100 - €200 per onderzoek) en natuurlijk de verloren tijd.

Voor fokkers van sportpaarden telt elke dag dat je merrie niet drachtig is, mee in de planning voor de sportcarrière van het veulen. Een veulen dat in januari geboren wordt, heeft meer tijd om uit te groeien tot een 3-jarige die op de sport kan starten.

De meest voorkomende oorzaken: van eenvoudig tot complex

Het begint vaak bij de basis: de hormonen. Een merrie moet op het juiste moment eisprong hebben.

Bij oudere merries (vanaf 15 jaar) kan de eisprong onregelmatig worden of uitblijven. Dit zie je vaak bij merries die al een of meerdere veulens hebben gehad. De eierstokken werken minder efficiënt.

Een eenvoudige oplossing is dan het gebruik van hormoonpreparaten zoals Regumate (prijs: ongeveer €60 per fles) om de cyclus te reguleren. Dit spuit je dagelijks over het voer heen.

Een andere veelvoorkomende oorzaak is een infectie in de baarmoeder. Dit ontstaat vaak na een mislukte dracht of na een moeilijke bevalling.

De merrie heeft dan een smerige uitvloed (dikke, gele afscheiding) en voelt zich niet lekker. De dierenarts kan dit vaststellen met een inwendig onderzoek en een echo. De behandeling is meestal een antibioticakuur, eventueel in de baarmoeder gespoten. Kosten: €150 - €300.

Zonder behandeling is drachtig worden vrijwel onmogelijk. Bij sportmerries speelt vaak een andere factor: de zware training.

Een merrie die op topniveau dressuur of springt, produceert extra stresshormonen. Deze hormonen (cortisol) kunnen de eisprong verstoren. Een merrie die net is verhuist naar een nieuwe stal, ook al is het een betere stal, kan hier ook last van hebben.

Rust en een stabiel ritme zijn dan essentieel. Soms helpt het om de training tijdelijk te minderen of de merrie even op een andere (rustigere) stal te zetten.

De rol van de dekhengst

Vergeten we bijna: soms ligt het niet aan de merrie! De sperma-kwaliteit van de hengst kan wisselen. Vooral bij vers sperma (onverdund) is de kwaliteit gevoelig.

Een sperma-onderzoek (prijs: €80 - €150) door de dierenarts kan hier duidelijkheid over geven.

Bij embryo-transfer is dit nog crucialer; een embryo kan alleen goed ontstaan bij topkwaliteit sperma.

Stappenplan: zo pak je het aan

Als je merrie na twee mislukte dekkingen nog steeds niet drachtig is, wordt het tijd voor een plan.

Wacht niet te lang, vooral als je merrie ouder is. Hier is een praktische aanpak die we bij veel fokkers zien werken:

1. Controleer de cyclus: Laat de dierenarts een echo maken rond dag 12-14 van de cyclus. Kijk of er een eiblaasje (follikel) groeit en of deze op tijd springt. Is dit niet het geval? Vraag naar hormoonbehandeling.
2. Check de baarmoeder: Een uitstrijkje (cytologie) en eventueel een kweek kunnen infecties opsporen. Dit is vaak de grootste boosdoener.
3. Voeding aanpassen: Te dikke of te magere merries zijn minder vruchtbaar. Zorg voor een voeding die specifiek is afgestemd op fokmerries, zoals Pavo PavoCare of EquiFirst Fokmerrie (€25 - €35 per 20kg zak). Deze bevatten extra vitamine E en selenium, essentieel voor de vruchtbaarheid.
4. Kies de juiste dekmethode: Bij oudere merries of merries met problemen is embryo-transfer vaak een betere optie. Je haalt het embryo eruit bij je eigen merrie en zet het in een draagmerrie. Dit kost tussen de €2.500 en €4.000, maar het vergroot de kans op een veulen aanzienlijk.

Specifieke oplossingen en kostenoverzicht

Er zijn verschillende 'modellen' van behandelen, afhankelijk van het budget en de ernst van het probleem. We zetten ze op een rij:

• De 'standaard' aanpak (€300 - €600): Dierenarts controleert de merrie, geeft eventueel hormonen (zoals equi-vet of Regumate) en behandelt een baarmoederinfectie. Dit is de meest gangbare route voor merries tot 12 jaar.
• De 'topsport' aanpak (€800 - €1.500): Dit omvat vaak specifieke bloedtesten (progesteron meting), frequentere echo's en het gebruik van speciale voedingssupplementen zoals Plus E of Equi-Lac. Dit zie je bij merries die al eerder mislukkingen hebben gehad.
• Embryo-Transfer (€2.500 - €4.000): De duurste, maar vaak de meest betrouwbare optie voor fokmerries die sport op topniveau blijven draaien of ouder zijn. Je betaalt voor de hormoonbehandeling van de merrie, het ophalen van het embryo en de plaatsing in een draagmerrie.

Tip: Vraag je dierenarts altijd naar 'off-label' gebruik van medicijnen. Soms is een goedkoper alternatief beschikbaar voor hormoonbehandelingen dat net zo effectief is.

Praktische tips voor de fokker

Het allerbelangrijkste is consistentie. Houd een kalender bij van de cyclus van je merrie.

Noteer elke dag hoe ze erbij staat, of ze 'hengstig' is (staart optillen, urine druppels) en wat je voedt. Dit helpt de dierenarts enorm bij het bepalen van het juiste moment voor de drachtigheidscontrole van je merrie. Zorg dat je merrie op een gezond gewicht is: een te dikke merrie heeft meer oestrogeen, wat de eisprong kan verstoren.

Investeer in kwalitatief goede voeding en het juiste weidebeheer voor je merrie. Een merrie die net drachtig is (of wil worden), heeft behoefte aan mineralen en sporenelementen.

Een aanvulling van 100 gram Mineral Mix per dag (€15 - €20 per 5kg) maakt een wereld van verschil. Vergeet niet dat stress een enorme factor is. Een merrie die net verhuisd is naar een nieuw weiland met nieuwe paarden, heeft vaak een maand nodig om te wennen. Plan je dekkingen dus na deze periode.

En tot slot: wees niet te trots om hulp te vragen. Praat met andere fokkers in je discipline.

Bij dressuurpaarden zie je vaak dat merries die op jonge leeftijd al zwaar belast zijn, later problemen krijgen met drachtig worden. Soms is het slimmer om een merrie eerst een jaar 'rust' te geven voordat je haar opnieuw dekt. Een gezonde merrie die later drachtig wordt, mede door de juiste ondersteuning met supplementen, levert je uiteindelijk meer op dan een geforceerde dracht die mislukt.