Hoe kies je de juiste dikte van een onderlegger bij een net passend zadel?

Een zadel dat net niet perfect past, dat voelt als een sok met een steentje erin: op het begin valt het mee, maar na een kilometer wil je het uitschreeuwen. Jouw paard kan dat niet zeggen, dus ben jij zijn stem.

De onderlegger is je geheime wapen. Het is het kussentje dat de kleinste oneffenheden opvangt en ervoor zorgt dat je zadel als een geluksvogel op zijn rug ligt.

Kies je de verkeerde dikte, dan creëer je juist drukpunten. Kies je de juiste, dan zweeft het zadel en geniet je paard.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Haal alles uit de kast. Je hebt je net passend zadel nodig, het liefst met een boom die je zelfs met je ogen dicht kunt voelen.

Een setje onderleggers van verschillende diktes is essentieel. Denk aan een set van 2 mm, 4 mm en 6 mm.

Merken als Eskadron, HKM of LeMieux hebben handige startersets voor rond de €35-€60. Een zadelmaker of paardenfysio kan een meting doen, maar je kunt ook zelf het zadel op de grond leggen en de drukpunten controleren. Een stukje paardentape of een stukje klei helpt om drukverschillen visueel te maken. Zorg dat je paard schoon is, zonder poetslaag.

Een vieze vacht schuift en geeft vals contact. Een meetlint is handig voor de afstand tot de schoft, maar je ogen en handen zijn je belangrijkste gereedschap.

Stap 1: Analyseer het zadel op de grond

Leg het zadel zonder paard op een vlakke ondergrond. Kijk naar de zadelboom.

Bij een net passend zadel mag de boom niet te ver naar buiten drukken, maar hij mag ook niet knellen. Je wilt een kleine ruimte van ongeveer 2-3 cm tussen de boompunten en de zadeldekjes zien.

Als je het zadel op de schoft legt, mag er geen overdruk ontstaan. Voel met je hand onder de boom. Voelt het zacht? Dan is er te veel ruimte. Voelt het hard en direct?

Dan is er te weinig ruimte. Dit is de basis voor je keuze in dikte.

Dikte meten met een touwtje

Neem een stuk touw of lint van ongeveer 30 cm. Leg het langs de schoft van je paard, waar het zadel komt te liggen. Duw het zadel erop en trek het touw er strak onderdoor.

Als het touw moeilijk beweegt of klem raakt, is er te weinig ruimte. Je hebt dan een dikkere onderlegger nodig.

Beweegt het touw te soepel? Dan is de ruimte te groot.

Een 4 mm onderlegger is een veilige start voor de meeste paarden met een net passend zadel, tenzij je paard een extreem smalle of brede rug heeft.

Stap 2: Kies de juiste dikte op basis van de pasvorm

De keuze hangt af van drie dingen: de schoft, de rugspier en de neerwaartse helling.

Voor een paard met een hoge schoft en een platte rug kies je vaak een dikkere onderlegger aan de voorkant (4-6 mm) en een dunnere achterin (2 mm). Voor een paard met een lage schoft en een bolle rug draai je dat om.

Voor een paard met een neerwaartse helling (de kont hoger dan de schoft) heb je vaak een dikkere voorkant nodig om het zadel waterpas te krijgen. Start met een totale dikte van 4 mm. Als je twijfelt, begin dan dunner. Je kunt altijd opbouwen.

Een te dikke onderlegger lijkt comfortabel, maar het maakt het zadel instabiel.

Veelgemaakte fout: te dik = te veel druk

Het zadel gaat wiebelen en gaat wringen. Vooral bij dressuurzadels waarbij de singelstoten strak moeten zitten, kan een te dikke onderlegger de druk op de schoft verhogen. Test altijd met een dikte van maximaal 6 mm.

Als je paard na 10 minuten al spierpijn lijkt te hebben, is je onderlegger te dik. Een goede test: leg je hand onder de zadelboom na een ritje.

Als het warm aanvoelt, maar niet heter dan 38-40 graden, zit het goed.

Te warm = te veel druk.

Stap 3: De juiste maat en positionering

De maat van de onderlegger moet overeenkomen met de maat van je zadel; zorg daarom dat je eerst de juiste boommaat bepaalt.

Een dressuurzadel heeft vaak een langere voorkant dan een springzadel. Kies een onderlegger die de volledige zadelboom bedekt, maar niet verder komt dan de rand van het zadel. Leg de onderlegger op de rug, zonder zadel.

Vouw de randen netjes naar beneden. Het zadel moet strak op de onderlegger liggen, zonder dat de onderlegger te ver naar buiten kruipt.

Timing: hoe lang test je?

Controleer de afstand tot de schoft: er moet minimaal 2-3 cm ruimte overblijven.

Test de onderlegger in fases. Eerst 10 minuten longeren of stappen. Daarna 20 minuten draven en galopperen. Totaal ongeveer 30-40 minuten.

Controleer tussendoor de huid. Haal het zadel eraf en voel met je blote hand over de rug.

Als je warmte voelt of plekken waar het haar plat ligt, stop dan direct. Wacht minimaal 24 uur voordat je een andere dikte test. Zo voorkom je blessures.

Stap 4: De juiste materialen kiezen

Niet alle onderleggers zijn hetzelfde. Kies voor materiaal dat ademt en schokken opvangt. Wol is klassiek en fijn, maar kan wat warmer zijn.

Synthetische materialen zoals foam of gel zijn lichter en makkelijker te wassen.

Bij dressuur is een onderlegger met een wat dikkere voorkant en een dunnere achterkant vaak ideaal. Merken als Eskadron hebben de 'Pro' lijn met extra demping voor €45-€55.

Wisselen van dikte

HKM heeft de 'Comfort' lijn voor €25-€35. Let op dat de onderlegger niet te zwaar is, want dat beïnvloedt het evenwicht. Gebruik je een combinatie van twee maten?

Leg de dikkere vooraan, de dunnere achterin. Dit zorgt voor een stabielere pasvorm.

Als je paard heel smal is, kun je ook een halve maat kleiner kiezen. Bij twijfel: koop een setje van 2, 4 en 6 mm. Zo kun je experimenteren zonder meteen een duur product te kopen.

Stap 5: De testrit en het gevoel

Na het opbouwen van de dikte is het tijd voor de testrit. Rijd eerst een stukje stap.

Voelt het zadel stabiel? Ga dan over tot draf. Let op de beweging van de teugels.

Als je paard moeilijker aanneemt of met de staart gaat zwaaien, kan dat duiden op druk. Galoppeer daarna.

Controleer de singel

Een paard dat makkelijker galoppeert en soepeler beweegt, heeft vaak een goed zadel. Gebruik je eigen lichaam als meetinstrument. Als jij je ontspannen voelt, doet je paard dat ook. De singel mag niet knellen door de onderlegger.

Leg de singel erop en trek hem strak. Er mag geen plooi ontstaan.

De singel moet vlak liggen. Als je een singel met een extra flap gebruikt, zorg dan dat de onderlegger niet omhoog kruipt. Een tip: gebruik een dunne singel en een dikkere onderlegger, of andersom, om het evenwicht te bewaren.

Stap 6: Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost

Veel ruiters kiezen te dik uit. Ze denken dat een dikke onderlegger het paard beschermt, maar het zorgt voor een onstabiel zadel. Voor zwetende paarden is een zadelonderlegger met vilt vaak een betere keuze. Een andere fout is de onderlegger verkeerd leggen: te ver naar voren of te ver naar achteren.

Meet altijd vanaf de schoft tot aan de rand van het zadel.

Een derde fout is vergeten te controleren op warmte. Na een ritje voel je altijd even.

Prijzen en budget

Als je paard spierpijn heeft, is het zadel nog steeds niet goed. Een laatste valkuil: te snel wisselen van dikte. Geef je paard minimaal een week de tijd om te wennen.

Goedkope onderleggers van €15-€20 zijn vaak te dun en te stug. Investeren in een kwalitatieve onderlegger van €40-€60 loont.

Denk aan de Eskadron Essentials of de LeMieux Pro. Ze gaan langer mee en bieden betere demping. Een setje van drie maten kost ongeveer €50-€80. Dat is een kleine prijs voor een comfortabel paard.

Verificatie-checklist

• Zadel ligt waterpas: voel met je hand de hoogteverschillen.
• Minimaal 2-3 cm ruimte rondom de schoft.
• Geen warmteplekken na 30 minuten rijden.
• Paard beweegt soepel in draf en galop.
• Singel ligt vlak zonder plooien.
• Teugelcontact is gelijkmatig, geen trekkerigheid.
• Onderlegger sluit goed aan op de zadelvorm.
• Geen irritatie of kale plekken na 24 uur.

Voel je paard. Als hij ontspannen staat na het rijden, met een zachte blik en een losse staart, dan zit je goed. Dan heb je de juiste dikte gevonden.

Neem de tijd. Een goed zadel is een investering in jullie relatie.

Met deze stappen weet je precies hoe je de juiste dikte kiest. Jouw paard verdient het beste, en jij verdient het om te genieten zonder zorgen.