Hoe herken je PPID (Cushing) bij oudere paarden en wat is de behandeling

Je merkt dat je paard wat strammer wordt, de vacht wat dikker en hij drinkt meer.

Dat klinkt misschien onschuldig, maar bij oudere paarden – zeker vanaf 15 jaar – kan het wijzen op PPID, oftewel de ziekte van Cushing. Dit is niet iets om even af te wachten. Hoe sneller je het herkent, hoe beter je de kwaliteit van leven kunt behouden. We gaan stap voor stap door wat je moet weten, van eerste signalen tot de behandeling die je morgen al kunt starten.

Stap 1: Ken de risicogroep en verzamel je materiaal

PPID komt vooral voor bij paarden ouder dan 15 jaar, maar sommige merries of hengsten tonen al eerder symptomen.

Je hebt niet veel nodig om te beginnen met observeren. Een goede hoefsmid is essentieel, net als een dierenarts die ervaring heeft met paarden. Zorg dat je een lijst bijhoudt van medicatie en supplementen die je paard nu krijgt.

Wat je nodig hebt: Veelgemaakte fout: denken dat een dikke vacht alleen komt door de winter. Bij PPID blijft de vacht dikker dan normaal, ook in de zomer. Begin meteen met observeren, want je kunt nu al kleine signalen oppikken.

• Een scherp oog voor veranderingen in vacht, hoefgroei en gedrag.
• Een weegschaal (of een goede weide weegschaal) – vanaf €150.
• Een lijst met medicatie (bijvoorbeeld Prascend, vanaf €80 per maand).
• Een dierenarts die een ACTH-test kan doen (kosten circa €60-€90).
• Een hoefsmid die bekend is met hoefbevangenheid (kosten per bezoek €40-€70).

Stap 2: Herken de vijf belangrijkste symptomen

PPID verstoort de hormoonhuishouding. Je paard maakt te veel cortisol aan.

Dat zorgt voor een aantal kenmerkende veranderingen. Let op combinaties van symptomen, want één alleen zegt nog niet alles.

1. Langere, krullende vacht: Je paard verhaart niet meer normaal. De vacht blijft dik, vooral op de rug en staartwortel. Dit zie je vaak al in de herfst, maar het houdt aan tot in de zomer.
2. Spierverlies: Vooral aan de bovenlijn. Je paard zakt in bij de rug en de kont. Bij dressuurpaarden merk je dit snel: ze worden minder stabiel in de oefeningen.
3. Overmatig drinken en plassen: Meer dan 5 liter per uur is een rode vlag. Check de waterbak dagelijks.
4. Trage wondgenezing: Kleine schaafwondjes blijven lang open of ontsteken snel.
5. Verandering in gedrag: Sloom, minder alert, of juist prikkelbaar. Ook verminderde prestaties in de training vallen op.

De belangrijkste signalen: Veelgemaakte fout: denken dat het ‘gewoon oud worden’ is. Bij PPID gaat het sneller en is het patroon duidelijker. Noteer elke verandering in een dagboek, met datum en foto’s. Dat helpt je dierenarts enorm.

Stap 3: Doe de eerste check thuis (gratis en snel)

Je kunt nu al een aantal dingen zelf controleren. Dit is geen vervanging van een dierenarts, maar het geeft je een goed beeld.

Thuischeck in 5 minuten: Veelgemaakte fout: te laat naar de dierenarts gaan omdat je denkt dat het wel meevalt.

1. Controleer de vacht: Voel aan de staartwortel en bovenlijn. Blijft de vacht dik en krullig? Maak een foto voor vergelijking.
2. Meet de waterinname: Zet een emmer van 10 liter naast de waterbak. Vul bij en noteer hoeveel er in 24 uur verbruikt wordt. Meer dan 30 liter per dag is zorgelijk.
3. Check de hoefgroei: Bij PPID groeien de hoeven vaak harder en schever. Let op een lange beenstand of een ‘laminitis-stand’ (de teen lager dan de hiel).
4. Let op het gewicht: Weeg je paard elke week op hetzelfde tijdstip. Een onverklaarbaar gewichtsverlies van 20 kg in een maand is een signaal.

Bij verdenking op PPID is een ACTH-test nodig. Wacht niet langer dan 2 weken met het maken van een afspraak.

Stap 4: Laat een officiële diagnose stellen

Een dierenarts doet een bloedtest (ACTH-test). De normaalwaarde ligt onder de 20 pg/ml.

Bij PPID zit je vaak boven de 50 pg/ml, soms veel hoger. De test kost tussen de €60 en €90, afhankelijk van de praktijk. Wat je kunt verwachten: Veelgemaakte fout: vergeten dat stress de uitslag beïnvloedt.

• De dierenarts neemt bloed af (meestal ’s ochtends).
• Soms wordt een dexamethason-suppressietest gedaan, maar die is minder praktisch voor oudere paarden.
• Het resultaat is meestal binnen 3-5 dagen bekend.

Zorg dat je paard rustig is voor de test. Neem de tijd, laat hem een uur op stal staan voordat de dierenarts komt, zeker als hij onrustig is door een bloeduitstorting bij je paard na een trap.

Stap 5: Start de behandeling met Prascend

De behandeling van PPID is eenvoudig: dagelijks een tablet Prascend (pergolide). Dit remt de overproductie van cortisol.

De startdosis is 1 tablet (2 mg) per dag. De prijs ligt rond de €80-€90 per maand, afhankelijk van de dierenarts.

1. Geef de tablet ’s ochtends: Doe dit altijd op hetzelfde tijdstip. Stop de tablet in een stuk brood of een speciaal paardensnoepje (bijvoorbeeld Equerry Treats, €5 per zak).
2. Monitor de reactie: Na 4-6 weken zie je vaak al verbetering in de vacht en het gedrag. Een tweede ACTH-test na 8-12 weken is aan te raden.
3. Pas de dosis aan: Als de ACTH nog te hoog is, kan de dierenarts de dosis verhogen naar 1,5 of 2 tabletten. Dit kost extra (€40-€60 per maand).
4. Combineer met voeding: Geen suikerrijk voer. Kies voor een laag-zetmeelrantsoen, zoals Pavo SpeediBeet (€15 per 15 kg) of Haygain hooi (€20 per baal). Geef maximaal 1,5 kg krachtvoer per dag.

Stappenplan voor de behandeling: Veelgemaakte fout: stoppen met Prascend als het even beter gaat. Dit medicijn moet levenslang gegeven worden. Ook een dag overslaan kan de hormoonhuishouding verstoren.

Stap 6: Ondersteun met voeding en stalling

PPID-paarden zijn gevoelig voor hoefbevangenheid. Voeding is dus cruciaal. Kies voor vezelrijk, laag-zetmeelvoer en beperk suiker. Let daarnaast op de algehele weerstand, want een verminderde immuniteit kan leiden tot kwalen zoals een oogontsteking bij je paard.

Voedingsadvies: Veelgemaakte fout: te veel krachtvoer geven uit angst voor gewichtsverlies. Dit verergert de insulineresistentie.

• Hooi: Minimaal 1,5% van het lichaamsgewicht per dag. Bij een paard van 500 kg is dat 7,5 kg hooi. Kies voor hooi met een lage suiker- en zetmeelwaarde (vraag je leverancier om analyse).
• Supplementen: Geef een balancer zoals Pavo DailyPlus (€25 per 10 kg) voor vitaminen en mineralen. Voeg magnesium toe (0,5 gram per dag) om stress te verminderen.
• Stalling: Zorg voor een droge, schone stal. Bij hoefbevangenheid is weidegang beperkt. Gebruik een hoefbeschermer zoals SoftStride (€40 per stuk) bij lichte beweging.
• Training: Blijf bewegen, maar pas op met zware dressuuroefeningen. Kies voor lichte work-outs van 20-30 minuten, 4-5 keer per week.

Blijf bij vezelrijk voer en meet de hoeveelheid nauwkeurig.

Stap 7: Verificatie-checklist

Gebruik deze checklist om te controleren of je alles goed doet. Vink elke week af.

• ☐ Dagelijks Prascend gegeven op hetzelfde tijdstip?
• ☐ Waterinname gemeten (max 30 liter per dag)?
• ☐ Vacht en hoefgroei gecontroleerd?
• ☐ Weegschaal gebruikt en gewicht genoteerd?
• ☐ ACTH-test gedaan en uitslag besproken met dierenarts?
• ☐ Voeding aangepast (laag-zetmeel, hoog vezel)?
• ☐ Training aangepast aan de conditie van het paard?

Als je deze stappen volgt, heb je een goede basis om je oudere paard met PPID comfortabel te houden. Het is een kwestie van routine en aandacht. Je paard verdient het om oud te worden zonder onnodig lijden.