Eerste keer een veulen fokken: Checklist van dekking tot spenen
Je staat op het punt iets magisch te doen: een veulen op de wereld brengen. Het voelt als een groot avontuur en dat is het ook.
Een gezond veulen begint bij een goede voorbereiding, van dekking tot het moment dat het kleintje bij de moeder mag blijven.
Met deze checklist loop je stap voor stap langs alles wat je moet regelen. Pak een koffie, een notitieblok en ga er even voor zitten. Je kunt dit.
Voorbereiding: dekking en merrie
Alles begint bij een gezonde merrie. Zij moet fit zijn, een goed lichaamsgewicht hebben en vrij van blessures.
- Gezondheidscheck bij de dierenarts: laat de merrie controleren op vruchtbaarheid, gebit en algehele conditie. Kosten: ongeveer €80-€120.
- Vaccinaties up-to-date: influenza, tetanus en rhinopneumonie. Check de eisen van de Nederlandse Paardenfokkersbond (NPS) voor fokmerries.
- Ontwormen: volg een schema met producten zoals Equest Pramox of Panacur, afhankelijk van advies. Doe dit 2-3 weken voor de dekking.
- Gewicht en voeding: houd de Body Condition Score (BCS) tussen 5 en 6 op een schaal van 9. Gebruik een ruwvoeranalyse van Eurofins of een vergelijkbare dienst om de kwaliteit te checken.
- Stalling regelen: kies een veilige, schone stal met voldoende beweging. Denk aan een paddock of weidegang. Kosten stalling: €200-€400 per maand, afhankelijk van regio en faciliteiten.
- Dekking plannen: kies een hengst die past bij je fokdoel (dressuur, sport of recreatie). Vraag naar stamboekpapieren en prestaties. Kosten dekking: €500-€1.500, afhankelijk van hengst en regio.
- Eiwitrijk dieet: geef de merrie in de dekperiode extra kwaliteitshooi en eventueel een merriemengvoer zoals Pavo Paddock Grass of EquiFirst Merrie. Voorkom overgewicht.
Plan een dierenartscheck voor de dekking, zodat je zeker weet dat ze klaar is voor het seizoen. Denk na over je fokdoel: wil je een dressuurpaard, een sportpaard of een recreatiepartner?
Kies de hengst met aandacht voor bouw, gangen en karakter. Vraag fokkers om referenties en bekijk nakomelingen.
Dracht: monitoring en verzorging
Als de merrie drachtig is, begint de rustige voorbereiding. De dracht duurt gemiddeld 11 maanden.
- Dracht bevestigen: laat de merrie na 14-16 dagen echo maken of palperen door de dierenarts. Kosten: €50-€100.
- Voedingsplan: vanaf maand 4-5 rustig extra energie geven. Gebruik een merriemengvoer met voldoende calcium en vitaminen, bijvoorbeeld Pavo Paddock Grass of EquiFirst Merrie. Hou de hoeveelheid hooi op 1,5-2% van het lichaamsgewicht per dag.
- Mineralen en vitamines: voeg een mineralenblok of -mix toe, zoals Pavo Vital en EquiFirst Mineralen. Volg de dosering op de verpakking.
- Ontwormen: volg een drachtgericht schema, vaak rond maand 5 en 8. Overleg met je dierenarts voor productkeuze en dosering.
- Vaccinaties: plan de rhinopneumonie-vaccinatie volgens NPS-richtlijnen. Soms is een boost nodig kort voor de geboorte.
- Stalling en beweging: houd de merrie dagelijks in beweging, tenzij medisch afgeraden. Zorg voor een schone stal met droog strooisel en goede ventilatie.
- Controle van uier en bekken: vanaf maand 9 dagelijks kijken of de uier vult en of er melk is. Check ook de bekkenbanden.
- Geboortepakket: verzamel materialen en leg ze klaar. Zie materiaallijst hieronder.
Tip: houd een fokdagboek bij. Noteer gewicht, voeding, controles en gedrag. Dat helpt bij volgende drachten en bij de dierenarts.
Plan controles en pas de voeding stapsgewijs aan. Plan een geboortebegeleiding met je dierenarts of een ervaren fokker.
Vraag naar een spoednummer voor de geboorte en maak afspraken over nazorg.
Geboorte: voorbereiding en eerste uren
De geboorte is een spannend moment. Zorg dat je rustig bent en alles klaar staat. Een gezonde merrie bevalt meestal vanzelf binnen 30-60 minuten.
- Geboortepakket klaarleggen: schone handdoeken, jodium, navelstrengspray, schone emmer met warm water, handschoenen, schaar (niet gebruiken tenzij nodig), thermometer, fokkersschoentjes voor het veulen, en een deken voor het veulen.
- Veilige stal: ruim, droog en tochtvrij. Verwijder scherpe voorwerpen. Zorg voor voldoende ruimte rond de merrie.
- Monitoring: merrie kan onrustig zijn, rollen, stampen. Blijf rustig, observeer op afstand. Bel de dierenarts bij bloedverlies, langdurig persen (>30 min) of als het veulen niet verschijnt.
- Navelstreng verzorgen: als het veulen geboren is, desinfecteer de navel met jodium. Controleer op bloedingen.
- Drinken en melk: help het veulen bij het staan en zorgen dat het binnen 2 uur melk drinkt. Controleer of de moeder melk geeft.
- First aid: houd een noodset bij de hand: elektrolyten voor de merrie, vitamine E voor het veulen, en contactgegevens van de dierenarts.
Na de geboorte laat je moeder en kind even met rust. Controleer regelmatig, maar dwing niets.
Een gezond veulen staat snel en zoekt de uier.
Eerste weken: spenen en opbouw
Na de geboorte van het veulen draaien de eerste weken om rust, voeding en gezondheid. Het veulen leert eten en de merrie herstelt. Spenen gebeurt geleidelijk.
- Voeding veulen: vanaf week 2-3 kun je beginnen met een klein beetje veulenbrok, bijvoorbeeld Pavo YoungStart of EquiFirst Veulen. Geef maximaal 200-300 gram per dag, verdeeld over 2-3 maaltijden.
- Ruwvoer: bied kwaliteitshooi aan. Veulens mogen proeven, maar het hoofdvoer blijft moedermelk de eerste 2-3 maanden.
- Spenen: start het spenen rond 4-6 maanden. Doe dit geleidelijk: eerst de merrie apart zetten, dan het veulen wennen aan een groep of aparte stal. Gebruik een spenenkalverbrok of veulenbrok en zorg voor voldoende ruwvoer.
- Gezondheidscontroles: plan een dierenartsbezoek na 2-3 weken voor navelcheck, ontwormen en eventuele vaccinaties. Kosten: €80-€120.
- Socialisatie: laat het veulen wennen aan andere paarden, mensen en dagelijkse handelingen. Begin met poetsen, hoefonderhoud en longeren.
- Stalling en beweging: zorg voor een schone stal en dagelijks buiten op een veilige paddock. Beweging is belangrijk voor spieropbouw en mentale ontwikkeling.
- Voeding merrie na spenen: pas de merrievoeding aan naar normaal onderhoudsniveau. Gebruik een merriemengvoer of sportvoer afhankelijk van het werk.
Let op: een veulen mag nooit te snel spenen. Houd rekening met de emotionele band en zorg voor voldoende afleiding en gezelschap.
Houd een groeicurve bij. Weeg het veulen regelmatig en pas de voeding aan op basis van groei en conditie, zeker bij talentvolle Westfaals stamboek paarden.
Vraag advies bij een voedingsdeskundige als je twijfelt.
Materialenlijst: wat je in huis moet hebben
- Schone handdoeken en theedoeken (minimaal 4 stuks)
- Jodium en navelstrengspray
- Schone emmer met warm water en zeep
- Handschoenen (nitril)
- Thermometer (voor merrie en veulen)
- Fokkersschoentjes voor het veulen
- Deken voor het veulen (ademend)
- Elektrolyten voor de merrie