De invloed van een te krappe keelriem op de ademhaling en slikreflex

Een te strakke keelriem voelt voor een paard alsof er iemand constant aan je keel trekt.

Het beperkt niet alleen de beweging, maar grijpt direct in op de ademhaling en de manier waarop het paard zijn voedsel of water doorslikt. In de dressuur en ruitersport wil je dat je paard soepel beweegt en ontspannen is, maar een verkeerd afgestelde keelriem maakt dat onmogelijk. Veel ruiters letten vooral op de zichtbare teugelhulpen, maar vergeten dat het tuigage zelf al ongemak kan veroorzaken.

Een keelriem die te strak zit, is een veelvoorkomend probleem bij zowel recreatieve ruiters als wedstrijdruiters. Het is een klein detail met een groot effect op het welzijn en de prestatie van je paard.

Wat is een keelriem eigenlijk?

De keelriem is het onderdeel van het hoofdstel dat loopt van de neusriem, onder de kaakrand, en langs de keel naar het bit.

Bij de meeste hoofdstellen zit er een apart stuk leder of kunststof dat de keelriem wordt genoemd. De functie is simpel: het hoofdstel op zijn plek houden en de druk van het bit gelijkmatig verdelen.

Een correct afgestelde keelriem heeft voldoende speling. Je kunt er normaal gesproken twee vingers plat onder schuiven. Bij dressuurhoofdstellen en werkhoofdstellen wordt de keelriem vaak iets strakker gezet om te voorkomen dat het hoofdstel verschuift, maar te strak is nooit goed. Er zijn verschillende soorten keelriemen: een standaard leren riem, een keelriem met een D-ring voor extra stabiliteit, of een keelriem met padding voor extra comfort. Bij merken als PS of Eskadron vind je keelriemen vanaf ongeveer €25 tot €60, afhankelijk van het materiaal en de afwerking.

Waarom is de spanning zo belangrijk?

Een te strakke keelriem beperkt de natuurlijke beweging van het hoofd en de nek van je paard.

Tijdens het rijden beweegt het paard continu: het hoofd gaat omlaag bij het aannemen van de teugel, omhoog bij het lossen van de teugel. Een strakke riem voorkomt deze beweging en zorgt voor spanning in de nekspieren.

Daarnaast oefent een te strakke keelriem druk uit op de luchtpijp en de slokdarm. Dit beïnvloedt de ademhaling direct. Een paard ademt normaal gesproken door de neus, maar bij inspanning wordt ook de mond gebruikt. Als de keelriem de keel vernauwt, kan het paard niet vrij ademen.

Veel ruiters merken dit pas als het paard gaat hoesten of kokhalzen.

Maar ook subtiele signalen, zoals een gespannen kaken of een stijve hals, wijzen op ademhalingsbeperking. In de dressuur is een ontspannen mondslib en een soepele halspositie essentieel – een strakke keelriem maakt dit onmogelijk.

De invloed op de ademhaling

Als de keelriem te strak zit, kan het paard de keel niet volledig openen. De luchtpijp wordt lichtjes dichtgedrukt, waardoor de luchtstroom beperkt wordt.

Bij lichte inspanning merkt een paard hier weinig van, maar bij zwaardere arbeid, zoals een galop op de volte of een oefening als de schouderbinnenwaarts, ontstaat er sneller zuurstofgebrek.

Een paard met ademhalingsbeperking zal sneller vermoeid raken. Je merkt dit aan een snellere hartslag, maar ook aan een verhoogde ademhaling zonder dat het paard daadwerkelijk meer lucht binnenkrijgt. Het paard compenseert door harder te werken, wat leidt tot extra spanning in de spieren.

Bij springpaarden zie je vaker problemen met de ademhaling door een strakke keelriem. Een springpaard moet explosief kunnen ademen bij de sprong.

Een beperkte keelriem zorgt voor een kortere, snellere ademhaling die niet efficiënt is. In de dressuur is het effect subtieler maar even impactvol: een paard dat niet vrij ademt, kan niet ontspannen.

De slikreflex en het bit

De keelriem beïnvloedt ook de slikreflex. Een paard moet regelmatig slikken tijdens het rijden, vooral als er speekselproductie op gang komt door het bit.

Een te strakke keelriem beperkt de beweging van de keelholte, waardoor slikken moeilijker wordt. Het paard voelt een constante druk op de keel en kan de mond minder goed sluiten. Dit leidt tot een verhoogde speekselproductie bij sommige paarden, maar bij anderen juist tot een droge mond. Een paard dat niet goed kan slikken, gaat vaak meer met het bit spelen: het bijten, kauwen of openen van de mond.

Dit is niet alleen storend voor de hulpen, maar ook schadelijk voor het gebit. Merken als Stubben en Hermès hebben bitloze hoofdstellen ontwikkeld waarbij de keelriem minder belastend is, maar ook bij bitloze opties blijft de afstelling cruciaal. Een bitloos hoofdstel met een te strakke keelriem geeft net zoveel druk op de keel als een bit met een strakke riem.

Verschillende modellen en prijzen

Er zijn diverse keelriemmodellen beschikbaar, afhankelijk van het type hoofdstel en de discipline.

Bij dressuurhoofdstellen is de keelriem vaak onderdeel van een apart neusriemstuk. Bij werkhoofdstellen is de keelriem vaak verstelbaar via een D-ring. Bij springhoofdstellen zit de keelriem soms vast aan de neusriem voor extra stabiliteit.

Een standaard leren keelriem van Eskadron kost ongeveer €30 tot €45. Een luxe uitvoering met padding en contrasterende stikking van PS of Equiline ligt tussen de €50 en €80.

Voor wedstrijdruiters zijn er ook anatomisch gevormde keelriemen die de druk beter verdelen, vergelijkbaar met een anatomisch gevormde neusriem, zoals de Prestige Italiaanse keelriem vanaf €70.

Kunststof keelriemen zijn goedkoper en vaak te vinden voor €20 tot €35, maar deze slijten sneller en geven minder comfort. Bij de aanschaf van een nieuw hoofdstel is het verstandig om de keelriem apart te bekijken. Soms is de keelriem van het hoofdstel vervangbaar, wat handig is bij slijtage of wisselende paarden.

Praktische tips voor de juiste afstelling

Controleer altijd de afstelling van de keelriem voordat je opstapt. Je moet twee vingers plat onder de keelriem kunnen schuiven.

Bij een strakker hoofdstel, zoals bij dressuurwedstrijden, mag de keelriem iets strakker, maar nooit zo strak dat de vingers niet meer passen. Let op het gedrag van je paard. Als het paard het hoofd omlaag trekt, gaat hoesten of met de tong speelt, is de keelriem waarschijnlijk te strak.

Probeer de riem één of twee gaatjes losser te zetten en kijk of het paard ontspannen ademt en makkelijker beweegt.

Gebruik bij voorkeur een keelriem van soepel leer of met een zachte voering. Vooral voor gevoelige paardenhoofden is extra padding essentieel. Bij merken als Kentucky of LeMieux vind je keelriemen met extra padding voor ongeveer €35 tot €55.

Was de keelriem regelmatig met een milde zeep en vet deze in met leervet. Een droge of verharde keelriem wordt stugger en kan sneller drukpunten veroorzaken.

Bij dagelijks gebruik is het verstandig om de keelriem elke maand te controleren op slijtage en de afstelling opnieuw te controleren.

Als je twijfelt over de afstelling, vraag dan advies aan een instructeur of een ervaren ruiter. Een kleine aanpassing aan de keelriem kan een groot verschil maken in het comfort en de prestatie van je paard. Neem de tijd om het hoofdstel goed af te stellen, want een ontspannen paard presteert beter en voelt zich gelukkiger.