Cushing (PPID) bij fokmerries: Invloed op de vruchtbaarheid en medicatie

Je staat in de wei en je merrie lijkt wat stram. Ze verhaart lastig, haar vacht glanst minder en ze heeft een rare, bobbelige vetophoping boven haar ogen.

Misschien denk je: “wordt ze gewoon ouder?” Maar bij een fokmerrie kan dit het begin zijn van Cushing, oftewel PPID.

Dit is niet zomaar een aandoening; het beïnvloedt haar vruchtbaarheid, de keuze van medicatie en de manier waarop je haar management aanpakt. Laten we eens kijken hoe dit precies werkt en wat jij als fokker kunt doen.

Wat is Cushing (PPID) bij paarden?

Cushing, officieel PPID (Pituitary Pars Intermedia Dysfunction), is een aandoening van de hormoonhuishouding. Het zit ‘m in de hypofyse, een klier in de hersenen.

Bij een gezond paard regelt deze klier onder andere de aanmaak van cortisol, een stresshormoon.

• Een bobbelige rug (een typische, bolle vetopbouw)
• Lang en krullend haar dat niet verhaart
• Veel drinken en plassen
• Spierverlies, vooral aan de bovenbenen
• Verhoogde gevoeligheid voor infecties

Bij PPID raakt deze klier overactief. Het gevolg? Te veel cortisol en andere hormonen die het lichaam flink op z’n kop zetten. Het is vooral bekend bij oudere paarden, maar een fokmerrie kan er al op jongere leeftijd mee te maken krijgen.

Je ziet het vaak aan kenmerken als: PPID is niet te genezen, maar met de juiste aanpak kun je de kwaliteit van leven flink verbeteren. Voor een fokmerrie is het extra belangrijk om dit vroeg te herkennen, omdat het impact heeft op haar vruchtbaarheid en de keuze voor medicatie.

Waarom is PPID relevant voor fokmerries?

Als fokmerrie-eigenaar wil je gezonde veulens en een merrie die goed door de dracht heen komt.

1. Een onregelmatige cyclus
2. Minder eisprongen
3. Een hoger risico op miskramen
4. Moeilijker drachtig worden

PPID gooit roet in het eten. Een merrie met PPID heeft vaak een verstoord hormoonstelsel, wat direct invloed heeft op de vruchtbaarheid. Denk aan:

Daarnaast verzwakt PPID het immuunsysteem. Een drachtige merrie is hierdoor gevoeliger voor infecties, zoals hoefbevangenheid of ontstekingen. Ook tijdens de dracht en rond de geboorte van het veulen is extra voorzichtigheid nodig. Kortom: PPID is niet alleen een kwestie van ‘ouderdom’, maar een serieuze factor in je fokkerijmanagement.

Hoe PPID de vruchtbaarheid beïnvloedt

PPID ontregelt de hormonen die de voortplanting sturen. Bij een merrie zorgt een goede balans tussen oestrogeen, progesteron en cortisol voor een regelmatige cyclus en een goede eisprong.

Bij PPID is deze balans verstoord. Je ziet dat merries: Ook de kwaliteit van het eicel kan achteruitgaan.

• Langer of korter cyclus hebben
• Minder eicellen produceren
• Moeilijker drachtig worden na de dekking
• Een hoger risico op vroege miskramen

Dit betekent dat de merrie misschien wel drachtig wordt, maar dat het veulen minder sterk is. Bij een fokkerij waar je streeft naar gezonde, sterke nakomelingen, is dit een flinke uitdaging.

Een ander effect is dat PPID de eisprong kan onderdrukken. De merrie komt niet of onregelmatig in de bronst.

Medicatie en PPID: wat kun je doen?

Dit maakt het plannen van de dekking lastiger. Sommige merries vertonen zelfs tekenen van schijnzwangerschap, wat het proces nog verder verstoort. De behandeling van PPID draait om het remmen van de overactieve hypofyse. Het middel dat hiervoor het meest wordt gebruikt is Pergolide, vaak verkocht onder merknamen zoals Prascend of vergelijkbare generieke varianten.

Pergolide remt de overproductie van hormonen. De dosering hangt af van de ernst van de aandoening en het gewicht van de merrie.

Een startdosis is vaak 0,002 mg per kg lichaamsgewicht per dag. Voor een gemiddelde merrie van 500 kg is dat ongeveer 1 mg per dag. De prijs voor Prascend ligt rond €40-€50 per maand, afhankelijk van de dosering en de apotheek.

Generieke pergolide is vaak iets goedkoper, rond €30-€40 per maand. Naast pergolide wordt soms melatonine ingezet om de vacht te verbeteren, vooral in de wintermaanden.

Dit kost ongeveer €10-€15 per maand. Ook is het belangrijk om de merrie goed te voeren: een laag suikergehalte, voldoende vezels en een supplement voor de nieren en lever, zoals Equine America of Pavo, kan helpen. Een zak van 15 kg Pavo Prestore kost circa €35-€40.

Let op: medicatie heeft invloed op de vruchtbaarheid. Pergolide kan de eisprong tijdelijk onderdrukken.

Sommige fokkers kiezen ervoor om de dosis aan te passen tijdens het dekseizoen, waarbij ze vaak ook andere dieren houden voor de nodige rust op het erf, altijd onder begeleiding van een dierenarts.

Varianten en modellen in aanpak

PPID is niet bij iedere merrie hetzelfde. Er zijn verschillende stadia en aanpakken.

1. Stadium 1 (vroeg): Merrie vertoont milde tekenen, zoals een wat langere vacht en lichte spierverlies. Vruchtbaarheid is nog redelijk. Medicatie: lage dosis pergolide (€30-€40 per maand).
2. Stadium 2 (matig): Merrie heeft duidelijke kenmerken, zoals een bobbelige rug en meer drink/plassen. Vruchtbaarheid is verminderd. Medicatie: standaard dosis pergolide (€40-€50 per maand) + voedingssupplementen (€15-€20 per maand).
3. Stadium 3 (ernstig): Merrie is ernstig verzwakt, heeft vaak hoefbevangenheid of infecties. Vruchtbaarheid is sterk verminderd of afwezig. Medicatie: hoge dosis pergolide + ondersteunende zorg (€50-€70 per maand).

Je kunt denken aan: Naast medicatie is het management cruciaal.

Kies voor een lage suiker voeding, zoals Pavo Nature’s Best of Equine America Beta-Gen, en zorg voor een stabiele, schone stal. De kosten voor een box in een gemiddelde pensionstalling liggen tussen €250-€400 per maand, afhankelijk van de regio en faciliteiten. Een andere optie is het inzetten van een speciaal PPID-dieet.

• Laag suikergehalte hooi (€15-€20 per baal)
• Supplementen voor de nieren en lever (€15-€25 per maand)
• Extra vitamines en mineralen (€10-€15 per maand)

Dit kan bestaan uit: De totale maandelijkse kosten voor een PPID-merrie kunnen variëren van €300 tot €600, afhankelijk van de ernst en de benodigde zorg.

Praktische tips voor fokmerries met PPID

Als je een fokmerrie met PPID in je stal hebt, zoals een Fries paard met witte aftekeningen, zijn er een paar dingen die je direct kunt toepassen:

• Regelmatig controleren: Laat je merrie elk half jaar nakijken door een dierenarts. Vraag om een bloedtest om de cortisol-waarden te meten.
• Voeding aanpassen: Kies voor laag suikergehalte hooi en een PPID-specifiek voer. Merk: Pavo of Equine America.
• Medicatie timing: Geef pergolide ’s ochtends of ’s avonds, altijd op dezelfde tijd. Dit zorgt voor een stabiele hormoonspiegel.
• Dekking plannen: Overleg met je dierenarts over de dosis tijdens het dekseizoen. Soms is een tijdelijke aanpassing nodig.
• Stress minimaliseren: Zorg voor een rustige omgeving, vooral tijdens de dracht en rond de geboorte van het veulen.
• Vachtverzorging: Borstel regelmatig en gebruik een winterdeken als nodig. Dit voorkomt huidproblemen.

Een goede samenwerking met je dierenarts is essentieel. Vraag naar ervaring met PPID bij fokmerries en bespreek de beste aanpak voor